Baharı Müjdeleyen Nevruz Renkli Ritüellerle Kutlanacak

Uzun ve sert kış aylarından sonra tabiatın baharla yeniden canlanmasını sembolize eden nevruz, Orta Asya’dan Anadolu’ya birçok coğrafyada toplumsal birliği, dayanışmayı, yardımlaşmayı sağlayan içeriğiyle yaşatılıyor.

Çin kaynaklarında, milattan önce 3. yüzyılda Hunların bahar aylarında şenlik düzenlediğinin yer alması dolayısıyla geçmişi o yıllara kadar dayandırılan nevruz, Türklerin Ergenekon’dan çıkış günü olarak da kabul ediliyor.

Kelime olarak “yeni gün” anlamına gelen bu özel günde, tabiatın canlamasıyla yeni bir yılın başladığına ve ne kadar bolluk, bereket, yardımlaşma ve dayanışmayla geçirilirse tüm senenin o şekilde geçeceğine inanılıyor.

– Ritüeller

Bugün Orta Asya, Anadolu, İran coğrafyasında yoğun kutlanan Nevruz Bayramı’nın ritüelleri, nesilden nesile aktarılıyor.

Eski yılın bittiği, yeni senenin başladığı o güne günahlarından arınmış girmek isteyenler ateşten atlıyor. Yıkanmak ve sudan atlamak da arınmak için yapılan adetler arasında bulunuyor.

Ateş ve sudan atlamak tüm nevruz kutlamalarındaki ortak unsurlardan biri olarak dikkati çekiyor. Eşya ve hayvanların da ruhlarının arınması için eşyalar tütsüleniyor, hayvanlar ateş arasından geçiriliyor.

Bugüne özel “nevruz sofrası” kuruluyor. Toplu halde oturulan sofrada, 7 çeşit yemek bulunuyor. Tüm yılın bolluk ve bereketle geçmesi için kurulan zengin sofrada, herkes her yemekten yiyerek, senenin o rahatlıkta geçmesini diliyor.

“Semeni” geleneği de uzun yıllardır yaşatılıyor. Bu gelenekte, tarımda bereketli bir yıl dileğiyle, nevruzdan önce kaplarda arpa, buğday çimlendiriliyor ve bunlar sofralara konuluyor.

Yeni yılı yeni kıyafetler giyerek karşılayan insanlar, öncesinde evlerini temizliyor, varsa yıkılan yerleri onarıyor, badanalarını yapıyor. İnsanlar, böylece yeni yılda her şeyin yeni olmasına özen gösteriliyor.

Nevruzda mezarlık ziyareti de sık görülen ritüellerden. Bu ritüel, ecdatla evladın buluşması olarak görülüyor. Kabir ziyaretlerinde atalara saygı gösterilerek, onların desteği isteniyor.

Nevruz Bayramı kutlamalarında yumurtaların tokuşturulması da yaygın görülüyor. Üremeyi ifade eden yumurtalar, bolluk için boyanıyor ve tokuşturuluyor. Ayrıca spor müsabakaları düzenleniyor, şarkılar söylenip dans ediliyor, şairler şiir okuyor.

Nevruzun tarihi Ergenekon’a dayandırıldığından, o gün demir dövülerek Ergenekon’dan çıkış da kutlanıyor.

– “Nevruzda dayanışma, kardeşlik en üst seviyede”

Ege Üniversitesi (EÜ) Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Türk Folklorü Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Alimcan İnayet, nevruzun insanlar arasındaki dayanışmanın, dostluğun, kardeşliğin en üst seviyesinin sergilendiği gün olduğunu belirtti.

O gün küskünlerin barıştırılıp fakirlere yardım edildiğini anlatan İnayet, hastaların ziyaret edildiğini, toplu şekilde nevruz sofraları kurulduğunu kaydetti.

İnayet, o gün ne kadar barış içinde olunursa, kaynaşılırsa, sosyal dayanışma ne kadar üst seviyeye çıkarsa bütün yılın o şekilde bereketli geçeceğine inanıldığını dile getirerek, “Nevruz, Türk dünyasının ansiklopedisi gibidir.

Her şeyi içine alır. Mutfak, kültür, inanç, sanat, spor, sosyal yardımlaşma içinde yer alıyor. Çok zengin içerikli bir bayramdır. Buna sahip çıkılması gerekiyor.” ifadelerini kullandı. (AA)

Ege’de İzmir Haber

Hıdırellez’i, İzmirli Vatandaşlar Ateşin Üzerinden Atlayarak ve Dilek Tutarak Kutladı

Havanın güzel olmasını fırsat bilen çok sayıda vatandaş, sahil şeridi ve park alanlarında toplanarak Hıdırellez ateşi yaktı.

Bazı vatandaşlar kağıtlara yazdıkları dilekleri denize atarken bazıları da gökyüzüne dilek balonu uçurmayı tercih etti.

Gündoğdu Meydanı’nda da İzmir Büyükşehir Belediyesinin organize ettiği Hıdırellez kutlamaları kapsamında ünlü sanatçı Goran Bregoviç, hayranlarıyla buluştu. Yaklaşık iki saat boyunca sevilen parçaları seslendiren Bregoviç, büyük ilgi gördü. (AA)

“Baharın habercisi” kabul edilen, Hızır ve İlyas peygamberlerin her yıl buluştukları gün olduğuna inanılan “Hıdırellez“, yurdun birçok yerinde farklı ve bir o kadar da ilginç gelenek ve inanışlarla kutlanıyor.

“Hıdırellez”, Yurdun Birçok Yerinde İlginç Gelenek ve İnanışlarla Kutlanıyor

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, her yıl 6 Mayıs’ta kutlanan Hıdırellez asırlardır Türkiye’nin yanı sıra Balkanlar ile Kazakistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Azerbaycan gibi ülkelerde geleneksel bir bayram olarak biliniyor.

Bu önemli günde sağlık, bolluk, bereket, şans getirileceğine inanılan ve yöreden yöreye değişen farklı ritüelleri hala görmek mümkün. Geçmişten bugüne uzanan bu geleneklerin kimisi şehirleşmenin etkisiyle unutulmaya yüz tutarken bazıları ise hala yaşatılmaya çalışılıyor.

Hıdırellez denince akıllara ilk olarak her tür hastalık ve kötülükten korunmak için yakılan ateşin üzerinden üç kez atlanması ve dileklerin kağıda yazılarak gül ağacının altına gömülmesi ya da asılması geliyor.

O gün yapılan bir başka ritüele göre deniz ya da dere kenarından dilek tutularak toplanan 41 taş 1 yıl boyunca saklanıyor bir sonraki Hıdırellez’de bu taşlar suya atılıp, yenisi toplanıyor.

Deniz kenarından kırık dalgalardan bir kaba doldurulan deniz suyu da bolluk ve bereket için evin içerisine serpiliyor.

Üzerine çeşitli dilek, niyet yazılan kağıtlar açık olarak ve yavaşça bir akarsuya bırakılıyor. Otlarda biriken çiğ damlalarından yoğurt yapılıyor ve hamur mayalanıyor.

Bekar kızlardan alınan yüzük, kolye ve boncuk gibi eşyalar içerisi su dolu çömleğin içerisine konup, çömleğin ağzına yeşillik bırakılarak üzeri kırmızı bir yemeni ile örtülüp kilitlenerek gül ağacının dibine bırakılıyor. Ertesi gün çömlek başına toplanan kızlardan birinin üzerinden kilit açılarak maniler eşliğinde çömlekteki eşyalar çıkarılıyor.

Bereket getireceği düşünülerek keselere konan bakliyat, gül ağacına asılarak 1 gece bekletiliyor, bu malzemeler 1 yıl boyunca yemeklere az az konarak tüketiliyor. Kurulan salıncakta oturan genç kızı bu kişiyle evlenmek isteyen delikanlı sallıyor.

Verim vermeyen ağacın yanına balta ile gidilerek ürün vermesi yoksa kesileceği söyleniyor.

Sağlık getireceği düşüncesiyle baharın ilk kuzusu Hıdırellez günü tüketiliyor.

– Hıdırellez günü yapılması uygun görülmeyenler

Hıdırellez inanışına göre yapıldığı zaman bereket, sağlık, şans ve mülk getireceğine inanılan uygulamalar yapıldığı gibi yapılmasının uygun görülmediği davranışlar da bulunuyor.

Doğaya zarar verilmemesi, süt sağılmaması, çift sürülmemesi, boya ve badana yapılmaması, dikiş dikilmemesi, çamaşır yıkanmaması, un elenmemesi, makas tutulmaması gibi inanışlar da yer alıyor.

– Hıdırellez inanışları

Bursa’da Hıdırellez’den bir gün önce akşam evin her üyesi, madeni para işaretleyerek bir çantanın içine koyuyor. Gül ağacının dibine bırakılan çanta, Hıdırellez sabahı açılıyor ve herkes kendi parasını bereket getirdiğine inanarak cüzdanında saklıyor.

Bursa ve birçok kentte, bolluk getireceği inancıyla kapı önleri Hıdırellez sabahı evin yönüne doğru süpürülüyor.

Üzerine çeşitli dilekler, niyetler yazılan kağıtlar açık olarak ve yavaşça bir akarsuya bırakılıyor. Kağıtlar, yazıları üste gelecek şekilde suya düşerse dileklerin kabul olacağına inanılıyor.

Balıkesir ve Çanakkale’de bazı yörelerde Hıdırellez günü, güneş doğmadan su kenarlarına gidiliyor ve bu suyla kadınlar, ellerini, yüzlerini yıkıyor.

Çanakkale’de Hıdırellez öncesi akşam gül ağacının dibine fasulye gömülüyor ve bu sabaha kadar yeşerirse tutulan dileğin gerçekleşeceğine inanılıyor.

Gelibolu ilçesinde gün doğarken Hamzakoy ve Feneraltı mevkilerinde sahile inen ve deniz kıyısında toplanan vatandaşlar, dua ediyor. Daha sonra sahile sahip olmak istedikleri ev, araba ya da evlilik gibi dileklerini simgeleyen şekiller çiziyor. Bazı kişiler, dileklerinin kabul olması için sahilden topladıkları taşları dua ederek, teker teker bereket getirdiğine inanılan denize atıyor.

Biga ilçesinde yaşayan Roman vatandaşlar ise Hıdırellez’i yerde yuvarlanarak kutluyor. Hıdrellez günü sabah namazından sonra çocuklarıyla yuvarlanmaya giden yüzlerce vatandaş, bu sayede hastalıklardan arındıklarına inanıyor.

Burhaniye ilçesinde yüzlerce kişi, Karınca Deresi’ne dilek tutarak taş atıyor. Halk daha sonra dere kenarına ev ve araba gibi sahibi olmak istediklerinin resimlerini çiziyor.

Kütahya’da ve bazı kentlerde ayrıca bereket getirdiğine inanıldığı için evlerin çevresine haşhaş serpiliyor.

Bilecik’in Osmaneli ilçesinin Sarıkız mevkisindeki bir kayadan, yılda sadece bir gün akan ve şifalı olduğuna inanılan sudan içmek isteyen çok sayıda kişi, Hıdırellez sabahı erken saatlerde bölgeye geliyor. Vatandaşlar, damla damla akan suyu şişelere doldururken, bazıları da suyun aktığı yerde oluşan çamurdan vücuduna sürüp dilek tutuyor. Genellikle kısmet arayan bekarlar ve şifa arayan hastalar buraya geliyor.

Eskişehir’de ise Hıdırellez günü çay ve dere kıyılarına gelenler, yüzlerini yıkayıp piknik yapıyor. Sabahın alaca karanlığında söğüt dalları ile birbirlerinin başına vuran gençler, nasiplerinin açılmasını, muratlarının yerine gelmesini diliyor. Gençler niyetlerini yazdıkları kağıtları da Porsuk Çayı’na atıyor.

Eskişehir’de ikamet eden 105 yaşındaki Hüsnü Köseoğlu, gençliğinde yaşanan Hıdırellez’i anlattı.

Hıdırellez günü kadınların kazanlarda pilav pişirdiğini belirten Köseoğlu, “Hocalar, Hıdırellez’de çocukları toplar yağmur duasına götürürdü. Hoşaflar yapılırdı ve hep birlikte yenirdi. Yumurtalar kaynatılırdı. Nohutlar havanda ezilir, içine çeşitli şeyler katılarak, eş dostla yenilirdi.” diye konuştu.

Serap Köseoğlu da Hıdırellez’i kutlama şekillerinin döneme göre değişiklik gösterdiğini dile getirdi.

– “Birlik ve beraberlik bayramıdır”

Ege Üniversitesi (EÜ) Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Dd. Öğr. Üyesi Rabia Uçkun ise Hıdırellez ve Nevruz’un Türklerin mevsimlik bayramlarından olduğunu ve yüzlerce yıldır ikisinin de kutlandığını söyledi.

Türklerin tarım ve hayvancılıkla uğraştıkları için baharın ve yazın gelişini görkemli törenlerle kutladığını aktaran Uçkun, şunları kaydetti:

“İslamiyet’in kabulüyle aslında Hıdırellez’in Türkiye’de daha ön plana çıktığını görüyoruz. Geçmiş dönemlerde Hıdırellez kutlamalarında ok atma, cirit atma, güreş gibi ata sporları yapılır, çeşitli mani ve türküler söylenirdi. Hıdırellez gibi bayramlar güçlü kutlanırsa gençler bunları daha iyi öğrenecektir. Kültürü sadece yazılı olarak aktarmamız yetmez, gençlerimize ve çocuklarımıza bunları canlandırarak da göstermemiz gerekir. Bunlar birlik ve beraberlik bayramlarıdır. Bu tip ayrıştırmalara siyasi söylemlere girmeden dayanışma içerisinde bunu kutlamamız ve geçirmemiz milli değerlerimizi yaşatmamız açısından önemlidir.”  (AA)